Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τετάρτη, 18 Σεπτεμβρίου 2013

H Θάλλασα εσύ... η γαλήνη!



Είμαι εδώ εμπρός σου. Με έχεις συνηθίσει να σου εξομολογώ θλιμμένες σκέψεις... Είσαι η παρηγοριά μου, το ξέρεις. Κι όμως, αυτή τη φορά έχω όμορφα πράγματα να σου πω! Βλέποντας σε, θέλω να σου πω πως με κυριεύει μια τεράστια αγάπη! Είμαι μόνη εδώ και γαλήνια, σκέφτομαι ότι είσαι τόσο απέραντη, μόλις μια γραμμή μεταξύ εσού και του ουρανού! Ακουμπιέστε τόσο αρμονικά. Καράβια σας χαϊδεύουν στο μακρύ τους ταξίδι. Ο αέρας παίζει με τα μαλλιά μου και ο ήλιος φιλάει ζεστά το πρόσωπο μου, βραχιόλια οι βράχοι σου... Αλμύρα το άρωμα σου. Σε έχω προσωποποιήσει πολλές φορές, μα τις περισσότερες θα έλεγα με μια σαγήνη της λυπημένης μου σκέψης. Αλλά ήρθε η ώρα να σε ανταμείψω με τις πιο όμορφες μου σκέψεις, με τα πιο τρυφερά μου, ταπεινά αισθήματα. Αγαπώ, ζω, αναπνέω, αισθάνομαι, ονειρεύομαι για τα αγαπημένα μου πρόσωπα. Χωρίς αυτούς θα ήμουν μια θάλασσα χωρίς ουρανό, βράχια, αέρα, μυρωδιά... απλά ένας βυθός άδειος. Έχω τόσο όμορφα πράγματα στη ζωή μου... την αγάπη μου, την οικογένεια μου καλά και τους φίλους μου! Αισιοδοξώ για το αύριο! Όταν έχω όλα αυτά, τα υπόλοιπα θα τα αποκτήσω στην πορεία. Θα έρθουν φουρτούνες, θα σηκωθούν πολλά κύματα αλλά θα παλέψω! Θα παλέψουμε και θα έρθει η γαλήνη! Μεταξύ αυτών των δύο ζούμε και μαθαίνουμε! Σε θαυμάζω τόσο πολύ και μου δίνεις δύναμη. Και ναι είμαι εδώ μπρός σου και είμαι ΚΑΛΑ...!

17/09/2013

Il Mare

Δευτέρα, 16 Σεπτεμβρίου 2013

Κωνσταντίνος Καβάφης





Η ποίηση έχει την δύναμη να σε ταξιδεύει σε αλλοτινούς χρόνους, να σε μαγεύει με αρώματα και εικόνες που ξεπηδούν περίτεχνα μέσα από τις λέξεις τις πένας του επιδέξιου δημιουργού τους. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που γέννησε άξιους δημιουργούς και καλλιτέχνες. Ο Κωνσταντίνος Καβάφης, είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές της σύγχρονης εποχής. Ας κάνουμε μια αναδρομή στην ζωή και το έργο του μεγάλου ποιητή…


Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε στις 29 Απριλίου 1863 στην Αλεξάνδρεια, όπου οι γονείς του, εγκαταστάθηκαν εγκαταλείποντας την Κωνσταντινούπολη το 1840. Ήταν το ένατο παιδί του Πέτρου Καβάφη (1814-1870), μεγαλέμπορου βαμβακιού. Μετά το θάνατο του πατέρα του και την σταδιακή διάλυση της οικογενειακής επιχείρησης, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αγγλία (Λίβερπουλ και Λονδίνο) όπου έμεινε μέχρι το 1876. Στην Αλεξάνδρεια ο Kαβάφης διδάχτηκε Αγγλικά, Γαλλικά και Ελληνικά με οικοδιδάσκαλο και συμπλήρωσε τη μόρφωσή του για ένα-δύο χρόνια στο Ελληνικό Εκπαιδευτήριο της Αλεξάνδρειας. Έζησε επίσης για τρία χρόνια, που ήταν τα κρισιμότερα στην ψυχοδιανοητική του διαμόρφωση, στην Πόλη (1882-84).
Το 1897 ταξίδεψε στο Παρίσι και το 1903 στην Αθήνα, χωρίς από τότε να μετακινηθεί από την Αλεξάνδρεια για τριάντα ολόκληρα χρόνια. Ύστερα από περιστασιακές απασχολήσεις σε χρηματιστηριακές επιχειρήσεις, αποφάσισε να γίνει δημόσιος υπάλληλος και διορίστηκε σε ηλικία 59 χρονών στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων το 1922.
Από το 1886 άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα επηρεασμένα από τους Αθηναίους ρομαντικούς ποιητές, χωρίς να τον έχει επηρεάσει καθόλου η στροφή της γενιάς του 80. Από το 1891, όταν εκδίδει σε αυτοτελές φυλλάδιο το ποίημα Κτίσται, και ιδίως το 1896, όταν γράφει τα Τείχη,το πρώτο αναγνωρισμένο, εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά των ώριμων ποιημάτων του.
Ο Καβάφης είναι γνωστός για την ειρωνεία του, ένα μοναδικό συνδυασμό λεκτικής και δραματικής ειρωνείας.. Πολλοί όμως από τους αλλόγλωσσους ομότεχνους και αναγνώστες του (π.χ. Όντεν, Φόρστερ) αρχικά γνώρισαν και αγάπησαν τον ερωτικό Καβάφη.
Το 1932, ο Καβάφης, άρρωστος από καρκίνο του λάρυγγα, πήγε για θεραπεία στην Αθήνα, όπου παρέμεινε αρκετό διάστημα, εισπράττοντας μια θερμότατη συμπάθεια από το πλήθος των θαυμαστών του. Επιστρέφοντας όμως στην Αλεξάνδρεια, η κατάστασή του χειροτέρεψε. Εισήχθη στο Νοσοκομείο της Ελληνικής Κοινότητας, όπου και πέθανε στις 29 Απριλίου του 1933, τη μέρα που συμπλήρωνε 70 χρόνια ζωής.
Ένα σύντομο αυτοβιογραφικό σημείωμα του ποιητή: «Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια - σ' ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά».
   
Το έργο του:

Σήμερα η ποίησή του όχι μόνο έχει επικρατήσει στην Ελλάδα, αλλά και κατέλαβε μία εξέχουσα θέση στην όλη ευρωπαϊκή ποίηση, ύστερα από τις μεταφράσεις των ποιημάτων του αρχικά στα Γαλλικά, Αγγλικά, Γερμανικά και κατόπιν σε πολλές άλλες γλώσσες.
Το σώμα των Καβαφικών ποιημάτων περιλαμβάνει: Τα 154 ποιήματα που αναγνώρισε ο ίδιος (τα λεγόμενα Αναγνωρισμένα), τα 37 Αποκηρυγμένα ποιήματά του, τα περισσότερα νεανικά, σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα οποία αργότερα αποκήρυξε, τα Ανέκδοτα, δηλαδή 75 ποιήματα που βρέθηκαν τελειωμένα στα χαρτιά του, καθώς και τα 30 Ατελή, που βρέθηκαν στα χαρτιά του χωρίς να έχουν πάρει την οριστική τους μορφή. Τύπωσε ο ίδιος το 1904 μια μικρή συλλογή με τον τίτλο Ποιήματα, στην οποία περιέλαβε τα ποιήματα: Φωνές, Επιθυμίες, Κεριά, Ένας γέρος, Δέησις, Οι ψυχές των γερόντων, Το πρώτο σκαλί, Διακοπή, Θερμοπύλες, Τα παράθυρα, Περιμένοντας τους βαρβάρους, Απιστία και Τα άλογα του Αχιλλέως. Η συλλογή, σε 100-200 αντίτυπα, κυκλοφόρησε ιδιωτικά.
Το 1910 τύπωσε πάλι τη συλλογή του, προσθέτοντας αλλά επτά ποιήματα: Τρώες, Μονοτονία, Η κηδεία του Σαρπηδόνος, Η συνοδεία του Διονύσου, Ο Βασιλεύς Δημήτριος, Τα βήματα και Ούτος εκείνος. Και αυτή η συλλογή διακινήθηκε από τον ίδιο σε άτομα που εκτιμούσε.
Το 1935 κυκλοφόρησε στην Αθήνα, με επιμέλεια της Ρίκας Σεγκοπούλου, η πρώτη πλήρης έκδοση των (154) Ποιημάτων του, που εξαντλήθηκε αμέσως. Δύο ακόμη ανατυπώσεις έγιναν μετά το 1948.
Ο ποιητής επεξεργαζόταν επίμονα κάθε στίχο, κάποτε για χρόνια ολόκληρα, προτού τον δώσει στην δημοσιότητα. Σε αρκετές από τις εκδόσεις του υπάρχουν διορθώσεις από το χέρι του και συχνά όταν επεξεργαζόταν ξανά τα ποιήματά του τα τύπωνε διορθωμένα.


Η γλώσσα και η στιχουργική μορφή των ποιημάτων του Καβάφη ήταν ιδιόρρυθμες και πρωτοποριακές για την εποχή. Τα βασικά χαρακτηριστικά τους είναι:
  • ιδιότυπη γλώσσα, μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, με ιδιωματικά στοιχεία της Κωνσταντινούπολης
  • εξαιρετικά λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα)
  • ουδέτερη γλώσσα, σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής. Η γλώσσα δεν αποκαλύπτει τα συναισθήματα
  • εξαιρετικά σύντομα ποιήματα
  • ιαμβικός ρυθμός αλλά τόσο επεξεργασμένος που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί
  • σχεδόν ολοκληρωτική απουσία ομοιοκαταληξίας
  • ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης: παίζουν ρόλο για το νόημα (πχ ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (πχ χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις).
Ο Καβάφης, όπως κάθε ποιητής, λειτουργεί κυρίως μέσω των συμβόλων. Η τέχνη του είναι η συγκέντρωση αρχετύπων, που δίνουν ένα φευγαλέο υπαινικτικό νόημα στο λόγο του. Αντλεί μνήμες από το παρελθόν, και τις αποθέτει στο παρόν, ενίοτε ως προειδοποίηση για τα μελλούμενα. Είναι τέτοια η σχέση του με τη συλλογική ψυχή και τα περιεχόμενά της, που θεωρείται προδρομικός της σχέσης της λογοτεχνίας του 20ου αιώνα με τη συλλογική συνείδηση. Ιδιαίτερο στοιχείο της τεχνικής του είναι μία σπάνιας υφής σκηνοθετική ικανότητα αντίστοιχη με αυτήν που συναντάει κανείς στον πεζογραφικό ή και θεατρικό λόγο. Άλλο ένα όμως χαρακτηριστικό του συμπληρωματικό του προαναφερόμενου είναι η τάση, μέσω του λόγου του, να υποδύεται περσόνες. Το εν λόγω χαρακτηριστικό δημιουργεί μια πολυεπίπεδη ποίηση αλλά και αινιγματικότητα μιας και είναι συχνά δυσδιάκριτο για τον αναγνώστη να αναγνωρίσει μέσω τίνος προσώπου μιλάει ο ίδιος ο ποιητής και με ποιο ταυτίζεται. Η συμβολιστική του τάση είναι έντονη και συνδυάζεται με λόγο λιτό αλλά διαχρονικά επίκαιρο. Η ειρωνική διάθεση, αυτό που αποκλήθηκε καβαφική ειρωνεία συνδυάζεται με την τραγικότητα της πραγματικότητας, για να καταστεί κοινωνικά διδακτική και οι ηδονιστικοί του προσανατολισμοί ανακατεύονται με κοινωνικές επισημάνσεις. Αναμφίβολα δεν είναι εύκολο να οριοθετήσει κανείς ξεκάθαρα σε θεματικούς κύκλους την ποιητική του Καβάφη. Η ιστορία ανακατεύεται με τις αισθήσεις και το στοχασμό σε μια ενιαία οντότητα, αυτήν πιθανώς που ο ίδιος ο Καβάφης προσδιορίζει ως «ενιαίο καβαφικό κύκλο», αλλά σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση, στον αμέσως επόμενο στίχο, η εναλλαγή δικαιώνει όσους χαρακτήρισαν την καβαφική ποίηση πρωτεϊκή.

Δείγμα έργου:

Τρώες Αναγνωρισμένα
Είν’ η προσπάθειές μας, των συφοριασμένων·
είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι
παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε
νάχουμε θάρρος και καλές ελπίδες.

Μα πάντα κάτι βγαίνει και μας σταματά.
Ο Aχιλλεύς στην τάφρον εμπροστά μας
βγαίνει και με φωνές μεγάλες μάς τρομάζει.—


Είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Θαρρούμε πως με απόφασι και τόλμη
θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά,
κ’ έξω στεκόμεθα ν’ αγωνισθούμε.

Aλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει,
η τόλμη κι η απόφασίς μας χάνονται·
ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει·
κι ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε
ζητώντας να γλυτώσουμε με την φυγή.

Όμως η πτώσις μας είναι βεβαία. Επάνω,
στα τείχη, άρχισεν ήδη ο θρήνος.
Των ημερών μας αναμνήσεις κλαιν κ’ αισθήματα.
Πικρά για μας ο Πρίαμος κ’ η Εκάβη κλαίνε.
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)
πηγή: http://www.kavafis.gr

 Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει Καβάφη (Ιθάκη):


Κων/νος Μπαλντίδης

Κυριακή, 7 Ιουλίου 2013

ΤΑΙΝΙΑ: Η Πέτρα της Υπομονής




Αστεράκια: ****(4/5)


Την είδαμε και σας την προτείνουμε. Αξίζει να την δείτε, δείχνει τη γυναίκα μουσουλμάνα και το πώς παλεύει με τον εαυτό, τα «θέλω» και τις επιλογές της. Βρίσκει την «πέτρα της υπομονής» στο άρρωστο σώμα του άνδρα της, ο οποίος είναι σε κώμα. Μια μουσουλμανική χώρα σε πόλεμο και μια γυναίκα που μέσα στο φόβο του θανάτου προσπαθεί να σώσει τον άνδρα και τα παιδιά της και ταυτόχρονα διηγείται το παρελθόν της και τα «ένοχα» μυστικά της.  Η ηθοποιός που βρίσκεται στον κεντρικό ρόλο, η Golshifteh Farahan, είναι καταπληκτική και μεταφέρει συναισθήματα. Βέβαια σε πολλά σημεία της ταινίας γίνεται αναπαραγωγή στερεοτύπων, απέναντι στα οποία κρατάμε τις επιφυλάξεις μας για την αντιστοιχία τους στην πραγματικότητα. Μολοταύτα αποτελεί μια καλή επιλογή που ξεφεύγει από τις κλασικές εμπορικές επιλογές που γεμίζουν τους κινηματογράφους της χώρας. Επιλέξτε θερινό σινεμά, δεν θα το μετανιώσετε.  Παρακάτω θα βρείτε περισσότερες  πληροφορίες για την ταινία.


Υπόθεση:

Σύμφωνα με την περσική μυθολογία, υπάρχει μια μαγική πέτρα που τη βάζεις μπροστά σου και της λες όλα σου τα βάσανα, τους πόνους, όλα σου τα μυστικά...
Μέχρι που μια μέρα η πέτρα σκάει, εκρήγνυται.
Κι εκείνη ακριβώς τη μέρα λυτρώνεσαι.
Η ιστορία, διαδραματίζεται σε μια μουσουλμανική χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο. Μια νεαρή γυναίκα μιλά στον άντρα της που είναι σε κώμα, για τη σχέση τους, τα όνειρά της, τη ζωή της, τα θέλω της, για τον πόλεμο, τη βία, τη θρησκεία, το φόβο, τον έρωτα ...
Του εξομολογείται για πρώτη φορά αλήθειες που ίσως κάθε γυναίκα σ' αυτόν τον κόσμο, θέλει να πει στο σύντροφο της αλλά δεν το τολμά...
Και μάλλον κρύβει μέσα της, αλήθειες γυναικών από κάθε γωνιά της γης.
Σε αυτό το παραλήρημα, αποφασίζει να του φανερώσει και τα πιο μεγάλα μυστικά της...
Έτσι, ο άντρας της, γίνεται γι' αυτήν η πέτρα της υπομονής...



Η ταινία

Γεννημένος στο Αφγανιστάν, ο Ατίκ Ραχίμι εγκατέλειψε τη χώρα του το 1984 και βρήκε πολιτικό άσυλο στη Γαλλία αλλά και ξεκίνησε μια λαμπρή καριέρα σαν συγγραφέας.
«H Πέτρα της Υπομονής» είναι ίσως το πιο διάσημο βιβλίο του. Έχει κερδίσει το βραβείο Goncourt, το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο της Γαλλίας και έχει μεταφραστεί σε 33 γλώσσες παγκοσμίως, ανάμεσα τους και τα Ελληνικά (Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός), ενώ είχε μεταφερθεί και στο θέατρο, στην Ελλάδα σε σκηνοθεσία του Γιώργου Νανούρη, με πρωταγωνίστρια τη Νεκταρία Γιαννούδάκη.
«Η Πέτρα της Υπομονής» είναι η δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του Ραχίμι, μετά την επίσης βασισμένη σε βιβλίο του ταινία «Earth and Ashes». To σενάριο είναι γραμμένο από τον ίδιο και τον Ζαν Κλοντ Καριέρ, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο κρατά η απαράμιλλης ομορφιάς, πρωταγωνίστρια του «Τι απέγινε η Έλλι» και «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα», Γκολσιφτέ Φαραχανί, μια από τις καλύτερες Ιρανές ηθοποιούς, της οποίας μάλιστα απαγορεύτηκε η επιστροφή στη χώρα ύστερα από γυμνή φωτογράφηση που εκείνη έκανε σε γαλλικό περιοδικό (Madame Figaro) διαμαρτυρόμενη για τους περιορισμούς που επιβάλλει το Ιράν στην ενδυμασία των γυναικών.


Trailer:





Σενάριο:Jean-Claude Carrière, Atiq Rahimi (novel)
Σκηνοθεσία:Atiq Rahimi
Παίζουν:Golshifteh Farahani, Hamid Djavadan, Massi Mrowat
Έτος:2012
ΑΚΑ:PATIENCE STONE
Έγχρωμη:Ναι
Βραβεία:Επίσημη πρόταση του Αφγανιστάν για το Ξενόγλωσσο Όσκαρ 2013. Η ταινία θα κάνει πανελλήνια πρεμιέρα στο τμήμα «Ανοιχτοί Ορίζοντες» στο πλαίσιο του 53ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.  


Κων/νος Mπαλντίδης

Τετάρτη, 20 Φεβρουαρίου 2013

Ένας "μικρός" θεατής


Ωραία μέρα, ηλιόλουστη... Τη συνοδεύει ένα κλήμα οργής, θυμού, κραυγών και συνθημάτων. Βέβαια για μερικούς είναι μια μέρα για βόλτες, ψώνια, καφέ, δουλειά... απ' όλα έχει! Αντιφατικά μου φαίνονται όλα αυτά, δε το νομίζετε και εσείς; Για πολύ λίγο ακολούθησα την πορεία στην οδό Πατησίων. Περπάτησα στον ίδιο βηματισμό μαζί τους και έτσι μπήκαν διάφορες σκέψεις σε κάθε μου βήμα... Ήταν σαν ένα στιγμιότυπο από ταινία, έκλεισα τον ήχο γύρω μου και παρατηρούσα τους διαδηλωτές και εκφωνητής σε αυτό... οι σκέψεις μου. Άνθρωποι με σκυμμένα πρόσωπα να ακολουθούν το πλήθος, άλλοι να μιλάνε με το διπλανό τους, άλλοι να κρατάνε πανιά κι άλλοι να κραυγάζουν συνθήματα για να ακουστούν.  

Γιατί βγαίνουν αυτοί οι άνθρωποι αλήθεια στους δρόμους; Και γιατί μερικοί άλλοι επαναπαύονται; Τι τους ωθεί να διεκδικούν, να απαιτούν με κίνδυνο να χάσουν τη δουλειά τους, αν δεν την έχουν χάσει ήδη βέβαια... Δεν μας αγγίζουν τα προβλήματα των διπλανών μας; Είναι και δικά μας ή θα γίνουν άμεσα. Όλες αυτές είναι ρητορικές ερωτήσεις.. Όλοι ξέρουμε λίγο πολύ τις απαντήσεις. Αυτά σκεφτόμουν λοιπόν κοιτώντας τους και κάπου εκεί στα μισά αποχώρησα κατευθυνόμενη προς την δουλειά μου. Τι ειρωνεία ε; Ενώ σκεφτόμουν όλα αυτά, η ίδια τα αναίρεσα με τις πράξεις μου... Γιατί όμως; Τι μας εμποδίζει; Το έχει σκεφτεί κανείς μας; 

Μέσα από όλα αυτά... συνειδητοποίησα κάτι, παλιά οι νέοι αγωνίζονταν για κάποια ιδανικά, για ελευθερία, ανθρωπιά, για παιδεία.. το πιο πρόσφατο ήταν το πολυτεχνείο το '74... ΤΩΡΑ; Ποιο το μέλλον μας; Κοιτάμε αν θα πάμε διακοπές, περιμένουμε την Παρασκευή για να βγούμε, τι μάρκα είναι αυτό που θα φορέσουμε... αυτά συνειδητοποιώ. 

Η μέρα συνεχίστηκε κανονικά με εμένα στο πόστο μου και κυρίες για ψώνια με τσάντες Louis Vuitton, Καταναλωτές και κόσμος να πίνει καφέ χαζεύοντας την ομορφιά της Ακρόπολης από το roof του ακριβού πολυκαταστήματος, άλλοι να πηγαίνουν στις δουλειές τους υπακούοντας στο καπιταλιστικό σύστημα σαν "καλά παιδιά". 
Κάπου εκεί σταμάτησε ο εκφωνητής, και τώρα πια άκουγα όλους τους ήχους γύρω μου και αισθανόμουν μια πικρή γεύση, καθώς ήμουν ένας μικρός θεατής... στο ίδιο του το σπίτι. Σαν να μεταφέρθηκα σε δυο διαφορετικούς κόσμους.

Ντίνα-Λίντα Ντόκου
Επιμέλεια κειμένου και εικόνας: Κων/νος Μπαλντίδης

Παρασκευή, 8 Φεβρουαρίου 2013

Βιογραφίες - Μαξ Βέμπερ (Max Weber)

 Max Weber:
πηγή πληροφοριών el.wikipedia.org


O Μαξιμίλιαν Καρλ Έμιλ Βέμπερ (γερμ. Maximilian Carl Emil Weber) υπήρξε Γερμανός οικονομολόγος κοινωνιολόγος.

Βιογραφία:
Γεννήθηκε στην Ερφούρτη της Γερμανίας στις 21 Απριλίου 1864. Από τα παιδικά του χρόνια είχε την ευκαιρία να δει από κοντά πολλούς διανοούμενους της εποχής καθώς ο πατέρας του ήταν βιομήχανος και βουλευτής. Αφού τελείωσε το σχολείο στο Βερολίνο πραγματοποίησε ανώτερες σπουδές στη Χαϊδελβέργη στο Βερολίνο και το Γκέτινγκεν (Göttingen) όπου και πραγματοποίησε τη διατριβή του πάνω στην οικονομική ιστορία. Το 1894 ο Γερμανός στοχαστής καταλαμβάνει μια έδρα πολιτικής οικονομίας στο Φράιμπουργκ και έπειτα στη Χαϊδελβέργη. Ο Βέμπερ, που συγκαταλέγεται μαζί με τον Καρλ Μαρξ, τον Εμίλ Ντιρκάιμ και τον Αύγουστο Κοντ στους τέσσερις κλασσικούς της κοινωνιολογίας, θέλησε να συγκροτήσει ένα εννοιακό πλαίσιο που να περιέχει το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και να τις τοποθετήσει μέσα σε μία δεδομένη ιστορική φάση, στον αντίποδα κάθε μεταφυσικής παράδοσης. Έτσι αρνείται να ενσωματώσει τα κοινωνικά φαινόμενα μέσα στο πλαίσιο τελεολογικών ή ντετερμινιστικών φιλοσοφιών. Κάνοντας μια στροφή στο υποκειμενικό νοείν ορίζει ως αντικείμενο της κοινωνικής επιστήμης την ατομική-κοινωνική δράση. Παρουσιάζει δηλαδή την πρόθεση να κατανοήσει μέσω ερμηνείας τη δράση του υποκειμένου μέσα στο κοινωνικό όλο και να εξηγήσει έτσι αιτιακά την πορεία του και τα παραγόμενα αποτελέσματα. Ως δράση ο Βέμπερ εννοεί την υποκειμενική συμπεριφορά όταν ο φορέας της πράξης προσδίδει στην τελευταία νόημα, ενώ ως κοινωνική δράση εννοεί τη δραστηριότητα που σύμφωνα με το νόημα που παίρνει από τον φορέα, αναφέρεται στη συμπεριφορά του άλλου, εν σχέσει προς την οποία προσανατολίζεται το νόημά της. Επιπλέον, επειδή όπως ο ίδιος ο κοινωνιολόγος έχει αναφέρει ότι «η δράση δεν είναι αυτοκίνητο να πατάει κανείς το φρένο και να σταματά», εισήγαγε την έννοια της απροσδιοριστίας, δηλαδή της παρέκκλισης από τον επιστημονικό κανόνα και το μη αναμενόμενο αποτέλεσμα κατόπιν της σύνδεσης πολλών αιτιοτήτων.
Η επιστημολογία του Μαξ Βέμπερ στηρίζεται στην αξιολογική ουδετερότητα και στον φορμαλισμό και βασίζεται σε ιδεότυπους και γενικεύσεις, ενώ σύμφωνα με τους ειδικούς ο «Μαρξ της αστικής τάξης» συγκαταλέγεται στους μεθοδολογικούς ατομιστές. Μέσα από την παραπάνω μεθοδολογία ο Βέμπερ στο βιβλίο Wirtschaft und Gesellschaft προβαίνει σε μια γενική μελέτη του ατομικού πράττειν, ενός πράττειν που μπορεί να αναλυθεί με βάση τέσσερις θεμελιώδεις ιδεοτύπους:
  1. η παραδοσιακή πράξη συναρτάται με τον εθισμό και τη συνήθεια.
  2. η θυμική πράξη που κατευθύνεται από το πλατωνικό θυμοειδές,όπως για παράδειγμα ένα χαστούκι που δίνεται παρορμητικά.
  3. η ορθολογική ως προς τα μέσα πράξη που είναι μια δράση εργαλειακού ορθολογισμού στραμμένη προς έναν ωφελιμιστικό στόχο και συνεπάγεται αντιστοιχία σκοπών και μέσων. Για παράδειγμα ο στρατηγός που καταστρώνει τα πλάνα του ή ο επιστήμονας που πειραματίζεται και αναζητά αποδείξεις
  4. η ορθολογική ως προς την αξία δράση που έχει ως κίνητρο δογματικές αξίες, με έντονο το στοιχείο της ανελαστικότητας. Παραδείγματος χάριν έτσι δρα ο στρατιώτης που φεύγει για τον πόλεμο, ο ζωσμένος με εκρηκτικά Ταλιμπάν και ο καπετάνιος που εγκαταλείπει τελευταίος το καράβι που βυθίζεται.
Οι παραπάνω προσανατολισμοί δεν είναι παρά καθαροί τύποι που έχουν συγκροτηθεί για να υπηρετήσουν τους σκοπούς της επιστημονικής έρευνας. Επιπρόσθετα ο Βέμπερ διαπιστώνει ότι η κοινωνική ζωή είναι καμωμένη από αλληλεπιδράσεις, ζυμώσεις, συγκρούσεις και συμβιβασμούς και αυτό κάνει τα πράγματα ακόμα πιο δύσκολα για να την κατανοήσουμε.
Ο Γερμανός επιστήμονας διακρίνει στην πραγματικότητα την κυριαρχία που εδράζεται σε ένα συνδυασμό συμφέροντος ή σε μια θεμελιωμένη κυριαρχία πάνω στην αρχή. Για αυτό προσθέτει σε κάθε τύπο δραστηριότητας έναν ιδιαίτερο τύπο κυριαρχίας δηλαδή την πιθανότητα να βρεθεί ένα πρόσωπο έτοιμο να υπακούσει σε μια διαταγή ορισμένου περιεχομένου.
Οι τρεις μορφές κυριαρχίας κατά Βέμπερ είναι οι εξής:
  1. η παραδοσιακή κυριαρχία που στηρίζει τη νομιμότητα της στην παράδοση, όπως η εξουσία του χωροδεσπότη στη φεουδαλική κοινωνία ή η εξουσία του πατέρα μέσα στην οικογένεια.
  2. η χαρισματική κυριαρχία πηγάζει από μία εξαίρετη προσωπικότητα προικισμένη με αίγλη. Ο χαρισματικός ηγέτης στηρίζει την εξουσία του στη δύναμη της πειθούς των μαζών, όπως ο Ιωσήφ Στάλιν, o Αδόλφος Χίτλερ και ο Φιντέλ Κάστρο. Η υπακοή σε τέτοιους ηγέτες συναρτάται με τους συγκινησιακούς παράγοντες που εκείνοι κατορθώνουν να διεγείρουν ώστε να διατηρήσουν τον έλεγχο. Η ιστορία είδε να παρελαύνουν πολλοί τέτοιοι αρχηγοί είτε ως αυτοκράτορες, είτε ως πνευματικοί ταγοί, είτε ως δικτάτορες.
  3. η κυριαρχία του νόμου στηρίζεται στην εξουσία ενός απρόσωπου και αφηρημένου δικαίου και έτσι προκύπτει ένα ρεπουμπλικανικό μοντέλο όπου ο νόμος είναι υπεράνω προσώπων και κατ' επέκταση παράγεται ένα είδος έλλογης νομικογραφειοκρατικής εξουσίας. Η γραφειοκρατική διοίκηση του κράτους είναι η δικαιότερη και αποτελεσματικότερη, αφού η εξουσία θεμελιώνεται στην αρμοδιότητα και όχι στο έθιμο ή στη δύναμη. Επίσης η γραφειοκρατική λειτουργία απαγορεύει τις πελατειακές σχέσεις, προάγει την εξειδίκευση και ρυθμίζει την σταδιοδρομία με αντικειμενικά κριτήρια.
Τέλος υπάρχουν δύο βεμπεριανά ρητά που έχουν μείνει στην ιστορία:
  1. «Αναμφίβολα, όλη η ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει την αλήθεια ότι ο άνθρωπος δε θα 'χε πετύχει το εφικτό αν δεν είχε ξανά και ξανά προσπαθήσει να φτάσει το ανέφικτο» ("Es ist ja durchaus richtig, und alle geschichtliche Erfahrung bestätigt es, daß man das Mögliche nicht erreichte, wenn nicht immer wieder in der Welt nach dem Unmöglichen gegriffen worden wäre").
  2. «Πνευματικοί άνθρωποι δίχως κρίση, ηδονιστές χωρίς καρδιά: αυτά τα μηδενικά νομίζουν ότι είναι η πεμπτουσία της επιστήμης» ("Fachmenschen ohne Geist, Genußmenschen ohne Herz: dies Nichts bildet sich ein, eine nie vorher erreichte Stufe des Menschentums erstiegen zu haben").

Η ατομική - κοινωνική δράση:

Η ατομική-κοινωνική δράση είναι έννοια που την βρίσκουμε στην ορολογία της βεμπεριανής επιστημολογίας και αποτελεί τον άξονα της ανάλυσης του κοινωνικού αντικειμένου που κατά τον Γερμανό κοινωνιολόγο Maximilian Weber δεν είναι άλλο από την δράση του υποκειμένου μέσα στο όλον της κοινωνίας. Ο Weber ξεφεύγοντας από τον θετικιστικό αναγωγισμό του Κοντ και του Ντυρκάϊμ αλλά και από τον οικονομικό αναγωγισμό του Μarx, χρησιμοποιεί την μέθοδο του ατομισμού ψάχνοντας τα υποκειμενικά κριτήρια που οδήγησαν τον εκάστοτε δρώντα σε μία πράξη. Ο βεμπεριανός ορισμός της πράξης απαιτεί η τελευταία να έχει νόημα αποδομένο από τον δράστη της,ενώ ο ορισμός της ατομικοκοινωνικής δράσης, απαιτεί από το υποκείμενο πέραν της νοηματοδοτημένης ανακατασκευής, την εποπτεία της δράσης άλλων κοινωνικών υποκειμένων από το δρώντα.

Έργο:

Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί τα παρακάτω αυτόνομα έργα του Μαξ Βέμπερ:
  • Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού (τίτλος πρωτοτύπου: Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus)
  • Οικονομία και Κοινωνία - Βασικές έννοιες κοινωνιολογίας (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gesellschaft: Soziologische Grundbegriffe )
  • Οικονομία και κοινωνία - Κοινωνιολογία του δικαίου
  • Οικονομία και κοινωνία - Κοινωνιολογικές έννοιες (τίτλος πρωτοτύπου: 'Wirtschaft und Gesellschaft: Soziologie: Begriffe)
  • Οικονομία και Κοινωνία - Κοινωνιολογία της θρησκείας: Θρησκευτικές κοινότητες (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gesellschaft Religionssoziologie: Religiose Gemeinschaften)
  • Οικονομία και Κοινωνία - Κοινωνιολογία της οικονομίας (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gesellschaft: Soziologische Grundkategorien des Wirtschaftens)
  • Οικονομία και κοινωνία - Κοινότητες (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gesellschaft: Gemeinschaften)
  • Οικονομία και κοινωνία - Η πόλη (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gasellschaft: Die Stadt)
  • Εθνοτικές σχέσεις και πολιτικές κοινότητες (τίτλος πρωτοτύπου: Wirtschaft und Gesellschaft: Ethnische Gemeinschaftsbeziehungen. Politische Gemeinschaften)
  • Θεωρία της θρησκευτικής αρνησικοσμίας, ευρύτερα γνωστό ως Ενδιάμεση θεώρηση (τίτλος πρωτοτύπου: Theorie der Stufen und Richtungen religiöser Weltablehnung : Zwischenbetrachtung)
  • Κοινωνιολογία του κράτους - Κοινωνιολογία της ορθολογικής οργάνωσης του κράτους και των σύγχρονων πολιτικών κομμάτων και κοινοβουλίων (τίτλος πρωτοτύπου: Staatssoziologie: Soziologie der rationalen Staatsanstalt und der modernen politischen Parteien und Parlamente)
  • Η πολιτική ως επάγγελμα (τίτλος πρωτοτύπου: Politik als Beruf)
  • Δοκίμια επί της θεωρίας των κοινωνικών επιστημών (τίτλος πρωτοτύπου: Gesammelte Aufsätze zur Wissenschaftslehre)
  • Η μεθοδολογία των Κοινωνικών Επιστημών (τίτλος πρωτοτύπου: Methodik der Sozialwissenschaften)
  • Οι σκοποί και τα μέσα Μετάφρ. Αντιγόνη Βρυώνη. Ευθύνη 182 (1987), 72-74.
πηγή:  el.wikipedia.org

Κωνσταντίνος Μπαλντίδης